X
تبلیغات
مقالات دانشجویان مدیریت صنعتی - تاثیر رنگ در فعالیت های صنعتی

 

 

کلید واژه:

ارگونومی ، فعالیت های صنعتی ، رنگ شناسی، اثر رنگ، افزایش کارایی، مفاهیم رنگ، رنگ های ایمنی

 

 

 

 

مقدمه

رنگ پدیده ای است که از دو جنبه فیزیکی و شیمیایی مورد بحث قرار می گیرد و در جهان رنگ ، کیفیت مشاهده رنگها از طریق قیاس و توسط چشم و مغز صورت می گیرد . مشاهده رنگ یک واقعیت روانشناسی می باشد که از واقعیت شیمیایی رنگ متمایز است،  یعنی مساله رویت رنگ با ساختمان بنیادی رنگ تفاوت دارد . همانگونه که ارتعاشات صوتی می تواند از راه گوش خوشایند و لذت بخش و البته قابل درک باشد، رنگ نیز پدیده ای است که از راه چشم اثرات مفید یا مضری می تواند در مغز انسان داشته باشدو لذا مساله رنگ از بسیاری جهات بررسی می گردد به نحوی که :

  1. هنرمند به اثرات رنگ از نظر زیبا شناسی توجه دارد و نفوذ معنوی رنگ و خلاقیت آن را بررسی می کند
  2. روان شناس علاقه مند به شناسایی قدرت اثر تشعشعات رنگی روی مغز و روح آدمی است.
  3.  فیزیولوژیست اثرات نور و رنگ را  بر روی اعضای مختلف بدن مطالعه می نماید و مساله دیدن یکی از مسائل مورد مطالعه فیزیولوژیکی می باشد.
  4. شیمیست بر روی ساختمان مولکولی رنگها و رنگدانه ها و ذرات جسم سنگین و تهیه رنگ از مواد اولیه و غیره بررسی می شود
  5. و فیزیک دان نوع انرژی ، نوسانات ، اختلاط انوار رنگی طیف ، تجزیه نور ، فرکانس و طول موج اشعه های رنگی و رده بندی رنگها و اندازه گیری آنها مورد بحث قرار می دهد.
  6. در صنایع هم رنگ به عنوان عامل کمکی در افزایش کارایی و در نتیجه کیفیت محصولات، افزایش ایمنی کارکنان ، وسایل ارتباطی ، تزیین ، رمز و نشانه ف حفاظت و خدمات پشتیبانی مورد استفاده قرار می گیرد.

از این تاثیر امروزه در ساختمان منازل مسکونی و دفاتر کار استفاده شده و در کارگاهها و کارخانجات صنعتی برای انتخاب ماشین آلات و انواع وسایل جانبی استفاده می شود. زیرا انتخاب رنگ مناسب باعث ازدیاد قدرت کارگران و افزایش حجم تولید می گردد. به طوری که یک کارخانه جوراب سازی در آلمان توانست با استفاده از این مسئله تولید خود را تا 20% افزایش دهد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تاثیر رنگ در فعالیت های صنعتی

اهمیت محیط انسان

هدف اصلی از بررسی این عامل در فعالیت های صنعتی پیدا کردن راههای موثر تری برای القای روحیه کار در کارگران و ایجاد فضای بهتر یادگیری در انها با توجه به عامل مشتری مداری سازمانی است . همانطور که می دانیم این عامل از طریق بررسی خواسته های مشتری بر  اساس نیاز انها صورت می گیرد اما تاچه حد با بررسی عوامل تولیدی و بهبود مواد اولیه به افزایش کیفیت محصولات  کمک می کنیم ؟ در حالی که می دانیم بسیاری از عواملی که مستقیما به تولید محصول بهتر می انجامد به بهره گیری مناسب از عوامل تولیدی بخصوص عامل نیروی انسانی مربوط است. همواره ایجاد محیطی سازگار تر باتوجه به نوع تولید و تخصص و روحیه کارگران منجر می شود که هر فرد با ایجاد هماهنگی های مناسب با محل کار خود، هم فضای تولیدی و هم فضای آموزشی محیط کار را در جهت تولید محصولاتی بهتر هدایت کند. اما این فضای تولیدی با چه عواملی ثمر بخش تر خواهد بود؟ عواملی که درمبحث ارگونومی ذکر کرده و به بررسی عامل مورد نظر یعنی تاثیر رنگ در صنعت خواهیم پرداخت.بدین منظور قبل از ارائه مطالب اصلی و شناخت ارگونومی کار به بیان اهمیت و جایگاه هنر برای بشر اولیه خواهیم پرداخت .  توجه به این مقوله برای شناخت تاثیرات ارتباط افراد با هم در محیط کاری و چالش های روانی افراد با ذهن خودبا طبیعت تولیدی کارگاهها می باشد چرا که نقش سازنده ی روحیه یکارکنان در افزایش کارایی کارخانجات نتیجه ای انکار ناپذیر دارد. پر بیراه نیست که بگوییم انسان از آغاز خلقت به دنبال مدیریت بر زندگی خویش بوده است ، اما این پیوند مدیریت با هنر ابتدا به صورت نوعی دکوراسیون و هنر محیطی ظهور می کند. همزیستی انسانها با یکدیگر از یک سو و لزوم سازگاری وی با محیط پیرامونش از سوی دیگر ناخودگاه سبب ظهور رهبری و مدیریت می شود.در واقع تاریخ مدیریت را باید از جایی بدانیم که انسان مالک می شود مالک محیطی که در ان زندگی یا کار می کند و آن محیط را نیازمند مدیریت سالم می داند حال مدیریتی که همراه با کار کردن های مداوم فکری و فیزیکی می باشد . آن محیط به قدری برای انسان همیشگی هست که همانند خانه ای که در ان زندگی می کند نیاز با ارامش و هیجان کافی دارد . همانطور که می دانیم تمامی محیطهایی که انسان در ان قرار می گیرد نیازمند همخوانی با روحیات ان شخص دارد تا همانگونه که در عصر جدید گستره فعالیت هایی که در خانه و بدون حضور در ادارات انجام می گیرد به مراتب بیشتر شده و این نشان می دهد که محل کار هر فردی باید به دور از دغدغه هایی باشد که انسان در طول روز انها را ازمحیط خانه اش دور می کند . مثل سرو صدای کمتر، نور کافی، رنگهای مناسب، دکوراسیون هماهنگ با افراد و... در اینجا با توجه به عامل رنگ و کارکرد آن در بهبود فعالیت های سازمانی به پویایی و کارایی سازمان توجه می شودو در پی ای پاسخ هستیم که آیا وجود حداقل اطلاعات هنری راجع به محیط یک سازمان و توجه مدیران آن به مفاهیم هنری می تواند باعث افزایش راندمان کاری سازمان شود و یا نه؟ و اینکه میزان این اثر گذاری تاچه حد است؟

 

آشنایی با مفهوم ارگونومی

  ارگونومی علم هماهنگ کردن توان فیزیکی ، توان روانی ،محیط کار و تکنولوژی است . براساس این تعریف زمانی کارکنان داری عملکرد مطلوبی هستند که بتوان در سازمان بین ابعاد و توان فیزیکی و روانی و محیط کار سازگاری و تعادل ایجاد کرد . به همین علت در مدل عملیاتی توسعه منابع انسانی برای افزایش کارایی و بهره وری عمدتا از ارگونومی استفاده می شودو این به خاطر آن است که ارگونومی به مقدار زیاد باعث صرفه جویی در وقت و انرژی شده و کارکنان با حداقل صرف انرژی فیزیکی و روانی ،حداکثر کار یدی و فکری را برای سازمان انجام می دهند. توجه شود که برای استفاده از ارگونومی برای بالا بردن میزان بهره وری در سازمان لازم است که اقدامات زیر صورت بگیرد.

  1. اندازه گیری ابعاد فیزیکی کارکنان از نظر قد ، اندازه بدن ، وزن و میزان چابکی و انعطاف پذیری بدن با ابزار ها ی موجود در علم پزشکی.
  2. اندازه گیری ابعاد و ویژگی های روانی و شخصیتی کارکنان که در این زمینه با توجه به مطالعات و پیشرفت های روان شناسی می توان کارکنان را از ابعاد و زوایای مختلف مورد بررسی  قرار داد . مولفه های روانی مورد نیاز در ارگونومی عبارت است از ویژگی های شخصیتی ، علایق، رضایت شغلی ،درون گرایی و برون گرایی، هوش عاطفی ، هوش منطقی ، انگیزه ها ، ادراکات، مفروضات ذهنی و اختلالات روانی هر فرد است.
  3. بررسی ویژگی های شغلی و ایمنی در مشاغل سازمانی که چه فعالیت هایی با چه محتوایی و با چه ابعادی از حجم و کیفیت و در کدام محدوده زمانی بایستی انجام شود.
  4. بررسی شرایط ماشین آلات و تجهیزات سازمانی و به طور کلی شرایط فیزیکی کار. در ارگونومی مشخص کردن مولفه های فوق دشوار نبوده و با برنامه ریزی و به کار گیری ابزار های مربوطه می توان انرا انجام داد. آنچه برای عملیاتی کردن ارگونومی در افزایش بهره وری مهم است نحوه ترکیب و تنظیم مولفه هاست . در صورت وجود نا همانگی بین مولفه ها عملکرد و بهره وری کارکنان تک بعدی شده و افت پیدا می کند. ولی در صورت ایجاد هماهنگی بین مولفه های ذکر شده در توان کارکنان موثر بوده و عملکردشان را افزایش خواهد داد.

 

اثر جنبه فیزیکی ارگونومی بر بهبود  کار

از جمله آثار فیزیکی ارگونومی آثار ادراکی و روانی رنگها می باشد که روانشناسان معتقدند روشنایی زیاد قدرت بینایی را افزایش داده ادراک را دقیق تر می کند و حرکات فرد را آسانتر می نماید و از سوی دیگر در محیط روشن تر رنگها را بیشتر تشخیص می دهد. عملکرد کارکنان تحت تاثیر تیز بینی آنها قرار دارد. توجه داشته باشیم که تیز بینی همانگونه که به مکانیسم بینایی هر فرد بستگی دارد به روشنایی محیط کار نیز وابسته است که البته میزان روشنایی در مشاغل مختلف متفاوت است.. آثار روانی نور شدید موجب افزایش تمرکز شده و خستگی اندام های حسی و حرکتی را به شدت کاهش می دهد. تحقیقات حاکی از آن است که نور سفید خلق و خوی انسان را بهبود بخشیده و نیروهای انگیزشی فرد را در انجام فعالیت افزایش می دهد. به همین علت ارتباطات میان افراد مناسب تر بوده و در جهت انجام مسئولیت های فردی قرار می گیرد.

قدرت بینایی کارکنان با بالا رفتن سن کاهش می یابد بنابراین به همین نسبت نیاز این افراد به روشنایی بیشتر بوده و کارکنان فعال با گروه سنی بالای 45 نیاز به نور متناسب با قدرت بینایی خود دارند چرا که در صورت عدم تعادل مناسب هم دچار نقصان عملکرد می شود و هم موجبات آسیب های تدریجی کارکنان را فراهم می کند. اسیبهایی که هر فرد در محیط کاری خود با ان مواجه می شود به مرور زمان در کارایی افراد تاثیر گذاشته و کیفیت هر محصولی را به وضوح کاهش می دهد .اثار نامطلوب محیط های نامناسب تنها به نور ناکافی در محیط ختم نمی شود بلکه اثر گرما و سرما، رطوبت و هارمونی رنگهایی که به گونه نامناسب انتخاب شده اند در عملکرد فرد خلل ایجاد کرده و مجموعه کارکنان را در انجام خط مشی های کلی سازمان ناموفق می کند چرا که در این صورت عموم سرمایه گذاری های عمده مدیران در هر بخش ثمر بخش نخواهد بود. به عنوان مثال اثر گرمابر عملکرد بدین صورت است که در محیط های گرم امکان تبادل حرارت بین بدن انسان و محیط وجود ندارد در حالی که حرارت بدن ضمن انجام کار افزایش داشته و آثار منفی کار در محیط گرم از جمله کاهش قدرت بدنی،تقلیل تمرکزوپایین آمدن سرعت واکنش های حرکتی را به دنبال دارد. سرما نیز کارایی افراد را سخت تر کرده حرکت عضلات بدنی را کند نموده و موجب کرختی آنها در حین کار می شود. دانشمندانی چون پیلر و مک ورث نشان داده اند که سرعت واکنش های عضلانی و تمکز در محیط های سرد20 تا 30 درصد کاهش می یابد.اثر رطوبت بر عملکرد افراد نیز از طریق کاهش اکسیژن آزاد در هوا و اشباع شدن هوا از بخار آب صورت می گیرد.

 

اثر رنگها

رنگها هر کدام بر فرد اثر خاص و متفاوتی دارند که به دنبال آن رفتار و عملکرد فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. روانشناسی کار، رنگ را در محیط کار به عنوان یک متغیر فیزیکی در نظر دارد که می تواند بر میزان بازدهی کارکنان تاثیر بگذارد.

 

 

جدول شماره 1 تاثیر عوامل ارگونومیک بر بهبود عملکرد را نشان می دهد.

 

روشنایی و نور شدید

قدرت بینایی را افزایش، ادراک را دقیقترمی کند . منجر به کاهش خستگی اندامهای حسی و حرکتی شده و نیروهای انگیزشی فرد را افزایش می دهد.

 

میزو صندلی مناسب

کاهش نیروهای ماهیچه ای و تنش در عضلات، جریان صحیح وبهتر خون، کاهش درد در ناحیه پشت و عصب سیاتیک

 

سرو صدا

سرو صدای بلند یاد گیری و یاد سپاری را مختل می کند تمرکز را کمتر کرده

منجر به فراموشی و کاهش جنبه ذهنی و شناختی عملکرد شغلی می شود.

 

درجه حرارت

محیط گرم کاهش قدرت بدنی ،تقلیل تمرکز و پایین آمدن سرعت واکنش های عملی ، سرما باعث کاهش کارایی و کاهش سرعت واکنش های عضلانی

 

 

رنگ

رنگهایی مثل آبی تیره فشار خون را کاهش داده احساس امنیت کارمند را افزایش می دهد. رنگ قرمز حس رقابت  و هیجان را در سازمان افزایش می دهد.زرد شادی آور ،تلقین کننده امید و فرح بخش است.   

طراحی محل کار

افزایش تماس و ارتباط افراد با یکدیگر ، افزایش میزان احتمال اجتماعی شدن افراد.

 

موسیقی

تم های شاد منجر به افزایش احساس سر زندگی و از بین بردن حس بی حوصلگی و سستی

 

فضای استرس شغلی

افزایش فشار روانی کاهش تمرکز حواس پرتی اختلال حافظه تردید در انجام کارها و کاهش قدرت تصمیم گیری.

 

شرایط محیطی عامل موثر در کار کردن

تحقیقات مختلف در حوزه روان شناختی صنعتی و سازمانی نشان می دهد انجام کار در محیط های دارای نور مناسب ، تهویه هوای مناسب و فضای کافی تاثیر مثبتی روی شیوه عمل کارگران دارد، اما لازم است بیش از هر چیز به تناسب محیط کار با آرایش ظاهری ان توجه شود . بنابراین بهتر است تا به طبقه بندی مشاغل هم توجه کنیم . مشاغل مختلف را بر اساس ملاک های متفاوتی می توان تقسیم کرد . ممکن است بر اساس اینکه مشاغل به چه شیوه ای انجام می پذیردو چگونه انجام می گیرند دسته بندی صورت بگیرد. اما در اینجا به طبقه بندی هایی اشاره شده که اثرات مستقیمی در چگونگی آرایش محیط کار دارد.

 

1. طبقه بندی  مشاغل بر اساس فعالیت فکری و بدنی :

برخی از مشاغل مشاغلی هستند که عمدتا با نیروی جسمی سروکار دارد و فرد در انجام آنها انرژی فیزیکی صرف می کند.و عمدتا از اعضای بدن خود و به ویژه از دستها استفاده می کند. در مقابل کارهایی هم وجود دارد که فعالیت فکری نقش بیشتری در ان دارد . البته تفکیک این مشاغل هم به این سادگی نیستو ما در کلیه کارها چه بدنی باشد و چه فکری باز هم از هر دو نیرو استفاده می کنیم. اما در هر یک از این نوع مشاغل رنگها تاثیرات متفاوت تری داشته و به گونه ای خاص در عملکرد فرد تاثیر گذار است. مانند مشاغل یدی که با کار در محیط های تیره و تاریک با نور ناکافی و در نتیجه ان عدم انعکاس کافی نور به اجسام مختلف( البته در صورتی که اجسام و محیط رنگهای مناسبی دارند) باز هم کارایی فرد را کاهش می دهد . در اینگونه مشاغل مدیران با ایجاد محیط های جذاب و در اختیار قرار دادن ابزار آلات رنگی  روحیه کار و هیجان  های روحی رابالا می برند. و در مشاغلی که نیاز به تمرکز فکری در آنها بسار است با ایجاد هارمونی رنگها به طور مناسب به تمرکز بیشتر مدیران و مسئولان در محیط کار می افزاید.

2. طبقه بندی مشاغل از بر اساس ابزار ها و تجهیزات مورد استفاده:

برخی از مشاغل به ابزارآلات ، دستگاهها و سالن های مخصوصی نیازمندند و برخی چنین محدودیتی ندارند و در استفاده از ابزار آلات آزادی عمل بیشتری دارند. بررسی ابزارآلات و تجهیزات متناسب با تمرکز روانی هر فرد منجر به استفاده صحیح و به جا از ابزار آلات می شود . توجه داریم که تجهیزات کثیف و تیره رنگ به مرور زمان کهنه تر شده و به علت ناهم خوانی با روحیه هر فرد منجر به عدم استفاده درست شده و فرد با هر بار تماس با این تجهیزات خستگی بیشتری را تجربه می کند.

3. طبقه بندی مشاغل بر اساس مکان انجام آن:

برخی از مشاغل به هوای آزاد نیاز داشته و یا در مکانهای متغیر صورت می گیردو برخی دیگر در محیط های ثابت مثل کارگاهها ی تولیدی و بسته بندی و کارخانجات صورت می گیرد ، هر کدام از این مشاغل به گونه ای با تغییر رنگهای ساختمانی چه در درون واحد ها و چه در بیرون از کارخانه مواجه هستند. ترکیب مناسب رنگهای فعالیت زا و آرامش بخش باعث می شود که تحرک کاری فرد کاهش پیدا نکرد و تمرکز او بیشتر در جهت انجام درست کار باشد.در ادامه به شناخت دستاورد های واقعی عملیاتی شدن ارگونومی در کار پرداخته و سپس مفاهیم رنگها و تاثیر هر کدام در ارگونومی را بیان خواهیم کرد.

 

دستاورد های واقعی ارگونومی در کار

  1. افزایش رضایت شغلی
  2. خستگی کم و دلبستگی به کار
  3. سلامت جسمی و روانی کارکنان
  4. افزایش راندمان کاری و بهره وری

5.صرفه جویی در انرژی روانی و جسمی

6. هماهنگ کردن مشاغل با شرایط کارکنان

7. تسلط بر محیط کار و مدیریت بر ابزارآلات

 

 به خوبی از این بحث می توان نتیجه گرفت که افزایش کارایی کارکنان با بالا بردن این پارامتر ها به سادگی صورت می گیرد و چه بسا که تاثیر رنگ در تمامی این موارد انکار ناپذیر است . با به کارگیری از مزیت هایی که رنگ در ذهنیت افراد ایجاد می کند می توان روحیه ی کارکنان را نسبت به آنچه که خود تولید می کنند تغییر دهد و با ایجاد انگیزش روحی در آنان خلاقیت و توانایی ابداع روشهای جدید تولید را به حداکثر خود رساند.با بررسی کاربرد رنگ در ارگونومی به جنبه های کاربردی و موارد استفاده از این عامل در ارگونومی می پردازیم.

 

کاربرد رنگ در ارگونومی

تاثیر رنگ در زندگی شخصی و کاری انسان بیش از حد تصور است ، چرا که با ایجاد محیطی مطابق با خواسته ی افراد توان آنان را در شکل دهی نیروهای بالقوه شان می افزاییم.با توجه به اثر بسیار زیاد رنگ در سیستم های مختلف و نقش آن در طراحی و توسعه سیستم های انسانی ، ارگونومی و مطالعه ی ویژگی های رنگها ، اثرات آن بر روانشناسی او و فرایند دریافت و تحلیل رنگها برای مهندسان صنایع و طراحان سستم های صنعتی –خدماتی لازم است. پژوهش دانشمندان نشان می دهد که رنگها همان گونه که بر روح و روان آدمی تاثیرات گوناگونی می گذارند،جسم اورا نیز تحت تاثیر می گذارند.

 رنگ و زندگی حرفه ای

  1. رنگ و لباس های اداری
  2. رنگ و دفتر کار
  3. ارتباط و وابستگی
  4. مزایای تبلیغاتی

 

رنگ و طراحی

معمولا دکمه های حساس و اعلان خطر  ویا اهرم های توقف اضطراری به رنگ قرمز می باشد. برعکس رنگ سبز نشانه عبور و امنیت است. در طراحی بسیاری از وسایل به کار بردن رنگ های مختلف در قسمت های گوناگون برای گویا تر ساختن وظایف امری اجتناب ناپذیر است

رنگ و ساختمان

به کار بردن رنگ های سرد برای اجزای اتاق خواب مکانی به دور از تنش و آرامش بخش را برای افراد فراهم می کند، رنگ آمیزی دیوارها برای ایجاد آرامش و یا راحتی اعصاب در ساختمانها توصیه می شود.

رنگ محیط کار 

اهمیت رنگ آمیزی محیط کار تنها در صورت اعمال آنها در فضای فعالیتی کارکنان مشهود خواهد شد چرا که ایجاد محیطی که فرد در آن همانند منزل خود احساس آرامش می کند این امکان را فراهم می آورد که از فرار روحی فرد از محیط کاری اش جلوگیری شود.

 

 

 

آشنایی با مفاهیم رنگها

سردی و گرمی

شامل حس درونی رنگهاست که از طبیعت الهام گرفته است. قرمز، نارنجی و بنفش مایل به قرمز ، گرم هستندو رنگهای آبی ، سبز و بنفش مایل به آبی از رنگ های سرد محسوب می شوند.عموما ترکیب رنگهای هر گروه نیز به شرط عدم تمایل به تیرگی شدید از گرمی و سردی همان گروه تبعیت می کند و طبیعی ست که میزان ترکیب رنگها از هر گروه که باشد تاثیرات متفاوتی خواهد داشت.که شاید به ظاهر بی اهمیت ولی در باطن عمیق و فراموش نشدنی می باشد.

تضاد رنگها

خصیصه ای از رنگ است که بستگی تام به مشخصات رنگهای مجاور دارد و عبارت است از اختلاف بین تیره و روشن در یک تصویر. اگر تضاد کم باشد تصویر مسطح دیده می شودو حالت عمق و برجستگی آن از بین می رود. تضاد رنگ متعلق به شخصیت های شاد ، پر تحرک و اجتماعی استو عدم تضاد مربوط به شخصیت های آرام ، خنثی و تاثیر پذیر است. اما این تعبیر همه جا عمومیت ندارد بلکه به تناسب شرایط زمانی و مکانی متغیر است.

مکمل

حالتی از همنشینی رنگهاست که در آن رنگها دوبه دو در کنار هم بیشترین هماهنگی  و هارمونی را با هم ایجاد می کنندو بیننده را آزار نمی دهد. در عین حال خلا کمبود رنگ  جبران می کند و برای درک بهتر باید به دایره رنگ توجه کرد.

 

اثرات روانی رنگها در محیط کار

تحقیقات کم و پراکنده ای که پیرامون اثرات رنگ بر افزایش کارایی در سازمان و نیز مخاطبان سازمان انجام گرفته اما هیچ یک از این تحقیقات به صورت تخصصی به این موضوع نپرداخته است وهمچنان این موضوع در مهجوریت به سر می برد . شاید دلیل اصلی آن، تنوع حوزه های فرهنگی و مدیریتی در سازمان ها باشد که در کنار توجه به ابعاد روانشناختی فردی ابراز نظر مطلق و علمی را دشوار می کند.

 

آبی : نشان از آرامش و خشنودی دارد ، یکپارچکی و تعلق خاطر در برخی موارد امنیت و ثباط را به همراه دارد. خلق و خوی آرام و طبیعتی زنانه و روشنی و درخشش دنیای باستان را نیز با خود دارد. اثر روانی آن حس سرما بوده و ادراک آن طعم شیرین است . محتوای عاطفی آن ملایمت و اندام آن پوست است مناسب ترین رنگ برای بیان معنای فلسفه ، تفکر و تعقل است.با تفاسیر بالا می توان دریافت که کارکرد اصلی این رنگ در سازمان هایی مبتنی بر فعالیت های فکری و یا سالن جلسات و اتاق فکر است.

قرمز : رنگ انرژی و فعالیت است ، نبض را تند و فشار خون را بالا می برد، معنای آرزوی شدید برای زندگی و تجربه گرایی داشته ، بیانگر میل و اشتیاق ،هوس و هیجان است. طبیعت مردانه داشته و اثر روانی ان گرما است ادراک حسی آن طعم تند است و اندام های اصلی آن ماهیچه های سخت و اندام تناسلی است. قرمز رنگی مادی است که برای بیان مفاهیم خطر ، اراده و جنگ استفاده می شود. معمولا در سازمان هایی که مبتنی بر فعالیت های جسمی است کاربرد داشته و در ارگونومی رنگ اخطار است. استفاده نامناسبو با شدت زیاد  استرس کارگران را افزایش داده و منجر به طپش قلب و عدم تمرکز مناسب می شود.ترکیب این رنگ با رنگهای تیره تر و آرام تر مانند رنگهای موسوم به قهوه ای و سیاه در محیط های صنعتی، کارگاه ها و سالن های  تولیدی بسیار مناسب است.

زرد : رنگ تلقین و تشویق دیگران بوده و مانند قرمز نبض را تند می کند. این رنگ بیانگر روشنی ، شادمانی ، حساسیت ها، و توسعه طلبی بوده و روحیه رقابت کارکنان را بالا می برد. اثر روانی ان گرمای ملایم بوده و ادراک حسی آن زنده دلی و اندام ان سیستم های عصبی و بینایی هست. زرد رنگی ماورایی و برای بیان مفاهیم توجه ، دقت ، و دعوت به چیزی است و در سالن های رفت و آمد و اعلام توجه و دعوت ، گوشزد کردن قوانین و سوق دادن به امری مهم در کارگاه ها و دستگاهها استفاده می شود. باید از هارمونی این رنگ با رنگ های تیره خودداری کرد چرا که  اثر روانی آن نا امیدی ست . این رنگ مناسب برای سازمان های برونگرا ، تجاری ، فعالیت های مبتنی بر  ارائه خدمات به مشتری ست.

سبز : رنگ نشاط ، شادمانی ، تجدید روحیه و قوا، سمبل جوانی و محیط زیست است. مناسب برای  سازمان های فرهنگی بوده و به هدف های سازمانی رنگ و روح تازگی داده و ارمغان آور است. برای  کارگاه هایی که با کارهایی سخت و محیطی نیمه تاریک دارد مناسب است.

 از انچه که در بالا گفته شد می توان فهمید که رنگ غالب در سازمان ها شامل رنگ دیوار ها ، درها، پنجره ها ، مبلمان ، و حتی رنگ بندی تابلو های روی دیوار و سایر اقلام محیط کار چگونه باید باشد.   

 

بررسی ویژگی های  روانی یک محیط کار مناسب

 

 بر طبق نظر روانشناسان محیط کار باید از نظر...

 زیبایی و هماهنگی مثل یک گردشگاه

 پاکیزگی و بهداشت مثل یک آرایشگاه

دلبستگی و تعلق خاطر مثل زادگاه

روحیه کار و تلاش مثل ورزشگاه

معرفت اعتقادی و اخلاقی مثل عبادتگاه

اندیشه و دانش مثل دانشگاه

هنر و خلاقیت و محصول جدید مثل نمایشگاه

رعایت نظم و انظباط مثل اردوگاه

کار و تولید و صنعت مثل کارگاه

جستجوی مشکل کار و تولید و حل آن مثل شکارگاه

امنیت خاطر و حل مشکلات زندگی مثل پناهگاه باشد.

 

برای بسط و گسترش این موضوع توجه به نکات زیر الزامی است:

 می دانیم که انسان با روحیه ی کنجکاوانه ی خود توانسته روح تولید و ایجاد ارتباطات را در خود ایجاد کند اما با توجه به پیچیدگی های نیاز های او چه از لحاظ روحی و چه از لحاظ جسم فیزیولوژیکش نیازمند این هستیم که بر طبق تطابق خواسته های او برای انجام کارها و میزان هماهنگی محیط اطرافش  رابطه ای به نام ارگونومی ایجاد کنیم که این ارگونومی و یا بهبود و اصلاح شرایط انجام کار تا جایی کاربرد خواهد داشت که همه چیز با نظر سنجی و علم به خواسته های افراد انجام بگیرد. به عنوان مثال وقتی که می گوییم فرد در محیط کاری خود نیازمند تفریح و سرگرمی به تناسب شرایط شغل خود هست و تلاش داریم که این تفریح و سرگرمی را بدون اتلاف وقت و همزمان با انجام کارهای تولیدی او اعمال کنیم ، باید تمامی شرایط محیطی را در راستای آرامش و ایجاد تنوع چه از لحاظ فعالیت هایی که انجام می دهد و چه از لحاظ ایجاد تغییر و تحول در محیط کاری اش  فراهم کنیم. مبحث  رنگ آمیزی اتاق های کاری ، کارگاهها، سالن های تولیدی و بسته بندی ، با بیشترین هماهنگی رنگهای مختلف منجر به ایجاد دیدی جدید نسبت به فضاهای کاری می نماید به طوری که فرد همزمان با انجام فعالیت ها خود را نیازمند تغییر فضا و دل کندن از کار نمی بیند. دومین مورد ایجاد محیطی پاکیزه در محل مورد نظر است .همواره  کار کردن در محیط های آلوده و نامنظم کارگران را فقط برای انجام کارهای مربوط به خود وا می دارد و تمایل دارند که به دور از دغدغه های محیطی  و بدون ارتباط با افرادی که با انواع  آلودگی ها در تماس هستند اعمال وظیفه کنند.مانند آلودگی های ناشی از ایجاد گرد و غبار که با وجود استفاده از رنگهای تیره در محیط کاری کمتر به چشم می آید و کارگران را در انزوای خود فرو می برد چرا که اگر دستگاهها، ابزار آلات و یا فضاهای تولیدی به قدر کافی نور داشته و رنگهای روشن تری داشته باشد ، میزان بی توجهی مدیران میانی و رده بالایی به اصول پاکیزگی بیشتر می کند . کما که همین استفاده درست ازرنگ باعث می شود تا کارگران به بروز دادن تولیدات خود و ایجاد خلاقیت بپردازند.همین توجه متناسب به رنگ آمیزی در انان حس دلبستگی و تعلق خاطر را افزایش داده و روحیه کار و تلاش انان را در جهت جلب رضایتمندی مدیران و مشتریان مضاعف می کند .

در مبحث مفاهیم رنگها با انواع تاثیرات رنگها آشنا شدیم ، در کشور اسلامی ما استفاده درست و بجا از بعضی از رنگها منجر به همخوانی و هماهنگی کارکنان با خط مشی کلی سازمان می شود . به عنوان مثال رنگ سبز در ایران حالت تقدس دارد و اگربا رنگ آمیزی محیط کاری با ترکیبات این رنگ و یا با اضافه کردن پارچه هایی به این رنگ در بعضی مناسبت ها، توجه کارکنان را به وسیله ی  اندیشه و اعتقادات آنها، جلب کرده و حس اعتماد و همکاری در انان ایجاد می شود.

 ایجاد هارمونی و ترکیبات مناسب رنگها، منقش کردن دیوار ها با تصاویری از این هارمونی و حتی نصب تابلو هایی  با سبک بازی رنگها، در دیوارهای سالن ها و اتاقها کارکنان را کنجکاو کرده و آنان را با ذهن جستجو گر خود رها می کند.به طور معمول نصب این تابلوها در مسیر های رفت و آمد کارکنان و یا استراحتگاه انان و یا در غذاخوری ها توصیه می شود تا بی جهت با نصب در مکان های نامناسب تمکز ذهنی انها را به هنگام کار در مکانهای تولیدی به هم نریزد. به همین منوال تمامی نیازمندی های افراد برای رنگ آمیزی مناسب محیط باید در نظر گرفته شود تا حداکثر رضایت کارکنان و مدیران را فراهم کند.توجه به این نکته ضروری است که مدیران مجبور به استفاده رنگ در تمامی این موارد نیستند و حتی استفاده رنگ در یکی از این موارد هم محیط کار را برای کارکنان آرا متر و جذاب تر خواهد کرد . چه بسا که رنگ امیزی بیش از حد در محیط کار تمرکز افراد را به هم زده و محیط ی کودکانه به وجود می آورد.

 

تقسیم بندی اثر رنگ بر تمامی اجزای کار

برای استفاده از رنگهای مناسب در محیط کار کارگران باید به موارد استفاده از آن و محدوده های مجاز آن بپردازیم . شناخت تک به تک این اقلام باعث می شود که دست مدیران میانی و سرپرستان تولید در انتخاب محل اعمال رنگ باز باشد و تا جایی که می توانند از این موضوع در جهت افزایش کارایی کارکنان بهره ببرند. در این بخش موارد کاربردی رنگ به سه دسته تقسیم می شود:

  1. استفاده از رنگ های مناسب در فضای عمومی کار  : این مورد شامل 4 شاخه مختلف می باشد که با ایجاد رنگ و تنوع در هرکدام انها فضای عمومی کار را برای همه ی کارکنان و برای تاثیر پذیری روانی همه ی انها استفاده می شود و شامل موارد زیر است :

 الف – رنگ آمیزی دیوار ها ، کف و سقف سالن ، برای ایجاد محیطی آرام، چهار چوبی باز با کمترین میزان تیره گی   ب – رنگ آمیزی بعضی از قسمت های تجهیزات و دستگاهها  برای جلو گیری از تاثیر تیرگی ماشین الات بر دید کارگران    ج – ترکیب رنگها با نور حاکم بر فضای کار  برای هماهنگ کردن میزان رنگ و نور در کارگاهها و جلوگیری از انعکاس نور شدید  به چشم کارکنان و یا جلوگیری از خفگی بیش از حد در محیط      د – رنگ آمیزی ابزار آلات کاربردی و یا  انتخاب ابزار آلاتی که رنگهای روشن تری دارند.

 

  1. استفاده از رنگ در موارد شخصی و به تناسب هر کارگر  : در این مورد مدیران دست کارکنان را در انتخاب لباس ها و وسایل شخصی کاری خود باز می گذارند تا لباس، پوشش های محافظتی مثل عینک ، ابزار کار، کفش های مخصوص و... را خود و به تناسب نیاز خود انتخاب کنند . بدیهی ست که استفاده از رنگهای شاد به تنهایی مناسب نبوده و برای پوشش افراد  بهتر است که از رنگهای تیره تر و یا ترکیب این رنگها با رنگهای روشن استفاده کرد.
  2. استفاده از رنگ در محصول با هدف جلب مشتری  : البته در این مورد مدیران با یک تیر دو نشان می زنند و با ایجاد رنگ در قسمت های مختلف محصول هم رضایت کارکنان را فراهم نموده و هم رضایت مشتری را با تنوع در محصول جلب می کنند این مورد نیز به سه گروه تقسیم می شود. الف -  استفاده از مواد اولیه متنوع و رنگ در محصول نهایی که می تواند بر حسب خواسته مشتری وسفارشی باشد  و یا می تواند بر اساس خط مشی کلی سازمان و یا نیاز عمومی مردم باشد.   ب – استفاده از رنگ در بسته بندی کالاها     ج – استفاده از رنگ در تبلیغات  که مورد سوم بیشتر به چشم خورده و همگی از تاثیرات رنگ در آگهی های تبلیغاتی آشنا هستیم .

 

شناخت رنگ های ایمنی

چشم به طور طبیعی به طرف روشن ترین و رنگین ترین بخشی که در دیدش قرار می گیرد جلی می شود. سیاه و سفید حداکثر تضاد را دارند و تلفیق سیاه و زرد تاثیر بصری دارد و به همین مناسبت برای مشخص کردن موانع و محدوده ها ی خطر از علامت راه راه سیاه و زرد استفاده می شود. در کارخانجات علائم هشدار دهنده اضطرارا باید در معرض دید قرار گیرد و واضح باشد و این علامت ها از لحاظ دید و رنگ باید کاملا شاخص باشد . عملا برای سطوح عمودی مانند بام ، سقف ، دیوار ها، تیر های ساختمانی ، ستون و خرپاها از رنگهایی مانند خاکستری و یا سیاه و یا سفید استفاده می شود تا رنگهای جلب توجه کننده به خوبی از انها متمایز باشد.   در صنایع سنگین که احتمال خطر زیاد است مانند صنایع نورد ، لوکوموتیو عمل رنگ در درجه اول اهمیت قرار دارد. در صنایع سبک مانند کارگاههای بافندگی ، مونتاژ ، صنایع مربوط به ساختن ترانزیستور از جنبه های تزئینی رنگ بیشتر استفاده می شود.

سقف کارگاه معمولا بزرگترین سطحی است که از کف کارگاه دیده می شود و با رنگ زرد می توان یک محیط گرم و آفتابی ایجاد نمود و نقاشی کرد.تیر های سقفو خر پاها را می توان سفید کرد. در سطوح سقف و دیوار ها گاهی از رنگهای قرمز هم به میزان کم استفاده می شود تا نوعی احساس گرم ی و شعف نماید و رنگ قرمز بیشتر برای قسمت های توزیع مواد و ابزار آلات و سکوهای بار گیری قابل قبول است.قرمز موثر ترین رنگی است که برای ضروری ترین علایم خطر (مانند برق ، ترانسفورماتور پایه ها و کابل های هوایی و غیره مورد استفاده می شود.)

 برای علامت آتش نشانی ، محفظه وسایل آتش نشانی و جرثقیل ها و امثال اینها رنگ قرمز مورد استفاده قرار می گیرد و چنانچه از این رنگ در سطحی وسیع به عنوان تزئین مورد استفاده قرار گیرد تاثیر قاطع خود را به عنوان رنگ هشدار دهنده از دست می دهد و به تدریج برای اشخاص عادی می شود و مفهومخاص دیگری نخواهد داشت.

از لحاظ براقی رنگ  در رنگ آمیزی سقف و دیوار ها یک جلای مات بهترین رنگ از لحاظ دید و پراکندگی نا موزون نور است. رنگ آمیزی دیوار و سقف به رنگ روشن با بازتاب زیاد و رنگ های تیره و ستون های ساختمان به رنگ  های خنثی مانند خاکستری زمینه ای را به وجود می آورد که در انها علامت هشدار دهنده مشخصی را نشان می دهند.

امروزه ثابت شده است که ماشین کارخانجات اگر با رنگ های به خصوصی علامت گذاری و رنگ شوند از بساری از خطرات احتمالی جلوگیری می نماید . چون توجه و دقت شخص بیشتر گشته و از خود بهتر دفاع می کند و در نتیجه خطر کم می شود و به همین لحاظ رنگ های نامبرده در زیر را برای خطر های مختلف تعیین نموده اند که جنبه بین المللی دارد:

رنگ زرد برای خطر های مکانیکی

 رنگ لیمویی برای خطر های حرارتی

 رنگ آبی برای توجه و دقت

رنگ سبز برای امنیت

 رنگ قرمیز برای آتش سوزی و خطرات شدید

عامل نور نیز در طراحی محیط های کاری اهمیت بسیاری دارد . و اثر آن در رنگ مورد توجه می باشد . چنانچه در نتیجه رنگ آمیزی نامتناسب شیئی و یا وجود بعضی از پرتوهای اجاق بخاری ، رنگ را تغییر می دهند. مثلا در نور مصنوعی اغلب رنگ های آبی تبدیل به خاکستری می شوند و در نتیجه تزئین و دکوراسیون اطاق و ساختمان نتیجه معکوسی خواهد داشت و آ نتیجه ای که مورد نظر هست نمی دهد.  کارخانجات وسایل الکتریکی سعی نموده اند لامپ هایی تعبیه نمایند که تا اندازه ای از تغییر رنگ جلوگیری نماید و از رنگ های مطلوب استفاده شود که متخصص و دکوراتور می تواند در این مورد راهنمایی لازم را انجام دهد و خانواده ها در اثر تجربه نیز می توانند نتیجه مطلوب را در رابطه نور با رنگ به دست آورند.    

از انچه که گفته شد به راحتی می توان اینگونه نتیجه گیری کرد که توجه به رنگ در محیط کار منجر به افزایش راندمان کاری و کاهش صدمات ناشی از ناهنجاری های محیط کار می شود.البته نباید نگاهی مطلق گرا داشته باشیم چرا که در کنار این آرایش و رنگ بندی توجه به سایر عوامل انسانی و محیطی بر روند کار اثر گذار است همچنین توجه جدی به مفاهیم رنگ در ملل مختلف و فرهنگ های گوناگون را نیز نباید فراموش کرد.

 

سه روش انتخاب رنگ در کارخانجات

  1. رنگی را انتخاب نماییم که با رنگ عوامل آلوده کننده، سازگار باشد در این روش ، هدف این است که تا جسم مستعمل به نظر نیاید.
  2. رنگی را انتخاب شود که حتی در صورت اختلاط جسم با عوامل آلوده کننده ، همچنان ظاهری قابل قبول داشته باشد و رنگ های یشمی و خاکستری از این دسته رنگ ها هستند.
  3. رنگی انتخاب شود که به محض آلوده شدن ، ظاهری ناخوشایند پیدا کند و استفاده کننده را مجبور کند که آن را تمیز کند.
  4. توجه شود که هویت و شناسایی اجسام خاصی تنها با برخی رنگ ها شناخته می شوند. مثلا در خودروها ، رنگ زرد اغلب تداعی کننده ناکسی ها در ذهن بیننده می باشد. بنابراین در انتخاب رنگ بعضی اشیا لزوم توجه به خود جسم و هویت ماندگاری در ذهن اشخاص مهم است.

 

رنگ درمانی روح و جسم

در طراحی اجسام این مورد بسیار مهم است. رنگ درمانی و یا درمان به وسیله یرنگ ها مقوله ایست که به علم پزشکی پیشرفته امروزی مربوط است ، درد در بدن انسان ایجاد شده و در این مقوله درمان ان نیز در بدن همین انسان قرار گرفته ست به گونه ای که تاثیر پذیری از رنگ ها برای درمان مشکلات فیزیکی و روانی امروزه در میان روانشناسان تثبیت شده و از این طریق می توان به مشکلات روانی و روحی افراد که در اثر عکس العمل انان در برابر رنگ های مختلف رخ می دهد پی برد. به این طریق می توان  ویژگی های شخصیتی هر فرد را شناسای کرد و برای استفاده بهینه از توانایی آن فرد محیط مناسبش را در اطراف او تعبیه کرد.

 با توجه به حیطه گسترده علم ارگونومی و با اعمال نظر بر این دیدگاه که علم گستره وسیعی از سیستم های صنعتی ، یعنی محیط کار ، انسان و ماشین آلات را مورد توجه قرار می دهد ، می توان گفت که یکی از مهمترین راههای توجه به انسان و چگونگی عملکرد صحیح و برتر او آگاهی از اصول ارگونومی و کاربرد آن اصول در طراحی پست های کاری است . با توجه به آنچه که گفته شد مدیران محترم می توانند با انجام برخی اقدامات اساسی شرایط محیطی لازم را با سرمایه گذاری کافی به کارگیری فن آوردی جدید  وامکانات مناسب چه از لحاظ روانی و چه فیزیکی برای کارکنان محیطی را فراهم کنند که محیط کار برای کارگران همانند محیط زندگی شان دل چسب و القا کننده مسئولیت پذیریشان باشد. تا بدین وسیله کارایی افراد را افزایش دهد.

 

 

نتیجه گیری:

 با توجه به مطالبی که عنوان شد دانش امروز در طرح و توصیف موضوع تاثیر رنگ در فعالیت های صنعتی مجبور به اذعان است چرا که هم اکنون تاثیر این عامل از عوامل ارگونومی در افزایش کارایی فرد انکار ناپذیر است. امروزه ایجاد یک محیط آرام و خالی از انواع استرس با استاده از ترکیب رنگها، برای عموم کارکنان از آرزوی هر مدیر لایق و مسئولیت پذیری است چرا که توجه به ویژگی های شخصیتی و علایق و توانمندی هر کارگری تنها با قبول و احترام گذاشتن به خواسته های او در باطن امکان پذیر است  . این موضوع رفته رفته با توجه به محیطی که افراد در آن کار می کنند و همچنین توجه به آنچه که در آن محیط لازم است برای همه آشنا و دیگر جدی شده است . نه تنها کارگران بلکه تمامی مدیران در صدد آنند که با توجه به تمامی جزئیات کار در کارخانجات تمام سعی خود را در افزایش بهره وری افراد به کار برند تا اینگونه ، محصولاتی که تولید می شود نه تنها حاصل رضایت مندی مدیران از کار کارکنان باشد بلکه رضایت کارمندان و کارگران را از چگونگی فعالیتهایشان آشنا می کند . همین امر باعث می شود تا آنجا که امکان دارد یک فرد در بهتر تولید کردن کالایی با بهترین حاصل عملکرد هم از لحاظ شغلی و هم از لحاظ روحی و عاطفی به رضایت مندی برسد. بدین منظور تاثیر رنگ در رضایت مندی او و ایجاد روحیه ی شاد ، کاوشگر، آرامش بخش و حس تلقین به او در انجام بهتر کارها او را به همان رضایتمندی مطلوبش خواهد رساند. چرا که حتی یک مدیر نیز در محیطی که در آن فکر می کند نیازمند نگاه کردن به علائم، نشانه ها و رنگ هاییست که ذهن فعال او را درگیر تر به موضوع نماید. تاثیر رنگ های آبی ، قرمز، زرد و سبزکه از رنگهای اصلی می باشند باعث می شود تا با چیدمان درست و استفاده به موقع از آنها بتوان بیشترین تاثیر مطلوب در جهت القای حس رضایت در افراد، ایجاد کرد.

 

 

منابع:

استفاده از مقالات متعدد اینترنتی

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط دانش آموختگان مدیریت صنعتی پیام نورتبریز در پنجشنبه بیست و هشتم مهر 1390 و ساعت 18:2 |


Powered By
BLOGFA.COM